លើសឈាមត្រូវបានគេចាត់ទុកជាជំងឺរ៉ាំរ៉ៃ និងជាជំងឺរបស់មនុស្សចាស់ ព្រោះហានិភ័យមានជំងឺនេះ កើនឡើងទៅតាមវ័យ។ ករណីកុមារ ឬក្មេងជំទង់មានជំងឺលើសឈាមត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាបាតុភូតពិសេស ឬកម្រ បើតាមអ្វីដែលវេជ្ជសាស្ត្របានដឹងរហូតមកទល់នឹងពេលនេះ ប៉ុន្តែបើតាមការសិក្សាស្តីពីស្ថានភាពសុខភាពកុមារនិងក្មេងជំទង់ ទើបចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី ១២វិច្ឆិកា ចុងឆ្នាំ២០២៥ ក្នុងទំព័រទស្សនាវដ្តីអង់គ្លេសផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ The Lancet ចំនួនកុមារនិងក្មេងជំទង់មានរោគលើសឈាម បានកើនឡើងទ្វេដង នៅរវាងពីឆ្នាំ២០០០មកទល់ពេលបច្ចុប្បន្ន។ មានន័យថា ជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង នឹងកើនខ្លាំងដែរ នៅពេលខាងមុខ ព្រោះកុមារនិងក្មេងជំទង់មានផ្ទុកជំងឺលើសឈាមទាំងអស់នោះត្រូវប្រឈមខ្លាំងនឹងគ្រោះមានវិបត្តិសរសៃឈាមបេះដូងនៅពេលធំពេញវ័យ។
ជាហានិភ័យសុខភាពកំរិតពិភពលោក! ក្នុងរយៈពេល២០ឆ្នាំចុងក្រោយមកនេះ គេសម្គាល់ឃើញមានករណីក្មេងកើតជំងឺលើសឈាមកើនមួយជាពីរ។ បើរាប់ជាភាគរយ ឃើញថានៅតិចនៅឡើយមែន ប៉ុន្តែបើគិតអំពីសមមាត្រនៃពេលវេលានិងកំណើនវិញ ជាអត្រាគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល និងព្រួយបារម្ភខ្លាំងព្រោះគេពុំធ្លាប់ឃើញមានជំងឺអ្វី មានកំណើនលឿនរហ័សបែបនេះទេ។ វេជ្ជបណ្ឌិត Peige Song អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនៅមហាវិទ្យាល័យវេជ្ជសាស្ត្រ នៃសកលវិទ្យាល័យ Zhejang ប្រទេសចិន ដែលជាមេគំនិតម្នាក់ ក្នុងចង្កោមក្រុមអ្នកស្រាវជ្រាវដឹកនាំសិក្សាអំពីស្ថានភាពសុខភាពសម្ពាធឈាមរបស់កុមារនិងក្មេងជំទង់ បានពន្យល់ប្រាប់បណ្តាញCNNស៊ីអិនអិនថា នៅអំឡុងឆ្នាំ២០០០ ក្មេងប្រុសចំនួន៣,៤% និងក្មេងស្រី៣% មានជំងឺលើសឈាម។ តែថ្ងៃនេះ អត្រាក្មេងប្រុសមានរោគសម្ពាធឈាមបានឡើងដល់៦,៥% និង៥,៨%សម្រាប់ក្មេងស្រី។ កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះទៅទៀត គេមិនសូវចាប់អារម្មណ៍វិភាគឬពិនិត្យសុខភាពកុមារដៅរករោគសញ្ញាលើសឈាមកុមារទេ។ ប្រជាពលរដ្ឋទូទៅ មិនបានគិតដល់ឡើយថាក្មេងអាចមានបញ្ហាសម្ពាធឈាម។
តើលើស ឈាម ជា អ្វី ? ពាក្យ ថា លើស ឈាម មិនមែន សំដៅ លើ បរិមាណ ឈាម នៅក្នុង ខ្លួន ទេ តែ សំដៅ លើ កម្លាំង សម្ពាធ ឈាម ដែល ធាក់ ទៅ និង កម្លាំង សម្ពាធ ឈាម នៅ ពេល បេះដូង សម្រាក។ ហេតុដូច្នេះហើយ បានជានៅពេលវាស់ សម្ពាធឈាម គេតែង ឃើញមានសរសេរលេខបញ្ជាក់ពី កំរិតឈាម ខ្ពស់ និង កំរិតឈាម ទាប ។ កំរិតឈាម ទាំង ពីរនេះ ត្រូវឱ្យស្របគ្នា ៖ កំរិតឈាមទាប ត្រូវស្មើនឹងកំរិតឈាម ខ្ពស់ ចែកជាពីរ រួចបូកនឹង មួយ (ឧទាហរណ៍សម្ពាធឈាម ល្អ គឺ ១២-៧ ព្រោះ ១២៖២+១=៧ )។ បើ កំរិត ឈាម ទាំងពីរកៀកគ្នា ឬ ឃ្លាតគ្នាឆ្ងាយពេកក៏ ជាជំងឺមួយ ដែរ។ បច្ចុប្បន្ននេះ គេចាត់ទុកថា ប្រសិន បើមនុស្សពេញវ័យណាម្នាក់មានកំរិត សម្ពាធឈាមលើសពី ១៤ នោះ គេហៅថា មានជំងឺ ឡើងឈាមហើយ។
ចំពោះក្មេងវិញ សម្ពាធឈាមតែងទាបជាមនុស្សចាស់/ធំ។ គេអាចចាត់ទុកថាក្មេងណាម្នាក់មានបញ្ហាលើសឈាម នៅពេលវាស់ច្រើនលើកច្រើនសា និងជាច្រើនដង ទៅឃើញថា កំរិតឈាមឡើងដល់
-១១/៦ សម្រាប់ក្មេងក្រោមមួយឆ្នាំ
-១១,៥/៦,៥ សម្រាប់ក្មេងអាយុពី១ឆ្នាំទៅ៥ឆ្នាំ
-១២,៥/៨,៥ សម្រាប់ក្មេងអាយុចន្លោះពី ៦ ទៅ១០ឆ្នាំ
-១៤/៩ សម្រាប់ក្មេងចាប់ពីអាយុ១០ឡើងទៅ
សម្ពាធឈាមក្មេងឡើងខ្ពស់ខ្លាំង ម្តងម្កាល ជាលក្ខណៈទោល អាចបណ្តាលមកពីមូលហេតុសាមញ្ញ ដូចជាក្មេងយំខ្លាំងពេក ប្រឹងខ្លាំងពេក ឬភ័យស្រ្តេសជ្រុល។ ដោយគ្មានផ្តល់រោគសញ្ញាច្បាស់លាស់ គេច្រើនតែវែកដឹងថាក្មេងណាម្នាក់មានជំងឺលើសឈាម នៅពេលពិនិត្យតាមដានសុខភាពជាធម្មតា ឬនៅពេលមានរោគសញ្ញានៃជំងឺផ្សេងមួយទៀត។ ក្មេងមាន
រោគលើសឈាម ច្រើនតែបណ្តាលឬមានលាក់នូវជំងឺមួយមុខផ្សេងទៀត មានជាអាទិ៍៖ ជំងឺនៅតម្រងនោម ជំងឺសរសៃឈាមអាអករួមតូច ជំងឺរួមសរសៃឈាមអាទែនៅតម្រងនោម មានសម្ពាធក្នុងខួរក្បាល មានវិបត្តិអរមូន។ ខុសពីមនុស្សចាស់ មនុស្សធំ ករណីលើសឈាមកុមារដោយគ្មានលាក់ជំងឹផ្សេងជាករណីកម្រណាស់។ ប៉ុន្តែគឺករណីលើសឈាមគ្មានមូលហេតុនេះហើយដែល កំពុងកើនឡើងនិងជួបកាន់តែញយ។
សូមកុំមើលស្រាល ជំងឺលើសឈាមកុមារ។ បើតាមការសិក្សាអាមេរិក មានជំងឺលើសឈាមតាំងពីកុមារ (អាយុ៧ឆ្នាំ) បង្កើនហានិភ័យស្លាប់ដោយជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង នៅពេលធំ ខ្ពស់ជាងក្មេងធម្មតាដល់ទៅជាង៤០%។ ដោយមិននិយាយដល់គ្រោះមរណៈនៅពេលធំ ដែលជាផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរ ជំងឺលើសឈាមនេះ ជាអ្នកបំផ្លាញសរសៃឈាមរបស់សរីរាង្គកាយទាំងមូល ហើយសរីរាង្គនីមួយៗដូចជា ថ្លើម ខួរក្បាល បេះដូង តម្រងនោម និងភ្នែក នឹងធ្លាក់ខ្លួនឈឺ។ ដូច្នេះក្មេងមានសម្ពាធឈាមខ្ពស់ នឹងក្លាយជាមនុស្សឈឺ នៅពេលធំ។
អ្វីជាកត្តាជំរុញ ឬបង្កើនគ្រោះមានសម្ពាធឈាមខ្ពស់?
មានកត្តាធំបីដែលបង្កើនគ្រោះកើតជំងឺលើសឈាមសម្រាប់កុមារ និងមនុស្សធំ។ ទីមួយ គឺជំងឺធាត់។ ធាត់ជាកត្តាហានិភ័យចម្បងគេនៃជំងឺសម្ពាធឈាមខ្ពស់ (ឡើងឈាម) ព្រោះការធាត់ខ្លាំង លើសទម្ងន់ មានន័យស្មើនឹងមានអាការៈធន់ស៊ាំនឹងអាំងស៊ូលីន និងការរោលរលាក។
របបអាហារជាកត្តាសំខាន់ទីពីរ ដែលនាំឱ្យមានគ្រោះកើតជំងឺសម្ពាធឈាមខ្ពស់។ ចំណីអាហារកែច្នៃ មហាកែច្នៃ ឬការបរិភោគអាហារមិនល្អសម្រាប់សុខភាព ដែលផ្តល់ថាមពលខ្ពស់ខ្លាំង មានខ្លាញ់ច្រើន ស្ករច្រើនផ្អែមខ្លាំង មានលាយសារធាតុគីមីបន្ថែម សម្រាប់លើករសជាតិ លើកពណ៌ សម្រាប់ទុកបានយូរ អាហារប្រៃ មានផ្ទុកជាតិសូយ៉ូមខ្ពស់ សុទ្ធតែជាភ្នាក់ងារបង្កើនគ្រោះហានិភ័យ នាំឱ្យកើតជំងឺលើសឈាម និងជំងឺសរសៃឈាមបេះដូង។
កត្តាទីបី គឺកង្វះដំណេក ដេកមិនគ្រប់គ្រាន់ ដេកមិនស្កប់។ ក្នុងរយៈពេល៣០ឆ្នាំចុងក្រោយមកនេះ រយៈពេលដេករបស់មនុស្សជាតិ បានថយចុះអស់ មួយម៉ោងកន្លះ។ មនុស្សលោកដេកកាន់តែតិចទៅៗ និងបានខាតម៉ោងដេក អស់មួយម៉ោងកន្លះក្នុងមួយថ្ងៃ ដោយរវល់ទៅចំណាយពេលលើរឿងដែលមិនបានការទាល់តែសោះ។ តាមការពិតទៅនោះ គ្រប់គ្នាសុទ្ឌតែដឹងថា ការដេកមិនគ្រប់គ្រាន់ជាកត្តាបង្កើនគ្រោះមានបញ្ហាសម្ពាធឈាម។ បើមនុស្សធំមានជំងឺលើសឈាម បានទទួលថ្នាំព្យាបាលហើយតែសម្ពាធឈាមនៅតែខ្ពស់ នោះប្រហែលបណ្តាលមកពីអ្នកជំងឺមានបញ្ហាគាំងចង្វាក់ដង្ហើមនៅពេលសំរាន្តហើយ។ ករណីក្មេងមានជំងឺលើសឈាមក៏ដូចគ្នា។
មានអាយុទើបតែប្រមាណ១៥-១៦ឆ្នាំ ជាក្មេងកំពុងពេញជំទង់ ហើយធាត់លើសទម្ងន់ និងមានសម្ពាធខ្ពស់ ច្បាស់ណាស់ថាក្មេងម្នាក់នេះ មានវិបត្តិដំណេក គាំងដង្ហើមនៅពេលគេង ដែលជាហេតុធ្វើឱ្យដំណេកគ្មានគុណភាព។ កង្វះដំណេកនិងសម្ពាធឈាមមានចំណងទាក់ទងគ្នាណាស់។
ជាងនេះទៀត បន្ថែមពីលើកង្វះដំណេក ស្ត្រេស និងកង្វះសកម្មភាពផ្នែកកាយសម្បទា ក៏ជាកត្តាដែលមិនត្រូវមើលរំលងឡើយ ព្រោះដោយជាក់ស្តែងទៅនោះ ក្មេងជំនាន់នេះនៅមុខអេក្រង់ច្រើន និងធ្វើចលនាតិចជាក្មេងសម័យមុនឆ្ងាយណាស់។ នេះបើតាមប្រសាសន៍របស់លោកវេជ្ជបណ្ឌិត សុង ដដែល ដោយបញ្ជាក់ថា លើសឈាមមិនមែនជាជំងឺរបស់មនុស្សចាស់ ដូចអ្វីធ្លាប់គិតពីមុនទេ។ ការសិក្សាដែលផ្អែកលើទិន្នន័យសិក្សា៩៦ផ្សេងៗទៀត ក្នុងជាង២០ប្រទេសលើកុមាររាប់សិបម៉ឺននាក់ ជាភស្តុតាង។ តែជាដំណឹងល្អ ហានិភ័យក្មេងមានជំងឺលើសឈាមអាចកែប្រែនិងបង្ការបាន។ ដើម្បីលុបបំបាត់ការរាតត្បាតនៃជំងឺលើសឈាមកុមារ គេត្រូវពន្យុះនិងលើកទឹកចិត្តឱ្យក្មេងធ្វើចលនា ហាត់កីឡា បញ្ចេញសកម្មភាពកាយសម្បទា ទទួលទានអាហារសុខភាពចម្អិនដោយខ្លួនឯងនៅផ្ទះ មានបន្លែផ្លែឈើ ហើយចៀសវាងអាហារកែច្នៃ អាហារបែបឧស្សាហកម្ម និងត្រូវដេកឱ្យបានច្រើនជាងមុន។ តាមអនុសាសន៍ ទារកត្រូវគេង១៦-១៧ម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃ ១២ម៉ោងសម្រាប់កុមារអាយុ៣ឆ្នាំ ១០ម៉ោងចំពោះក្មេងអាយុ៦ទៅ១០ឆ្នាំ ឯក្មេងជំទង់ចាប់ពីអាយុ១២ឆ្នាំទៅត្រូវគេងជាមធ្យម៩ម៉ោង។ រហូតដល់អាយុ៦ឆ្នាំ កុមារត្រូវដេកថ្ងៃយ៉ាងហោចឱ្យបានកន្លះម៉ោងក្នុងមួយថ្ងៃ៕
ប្រភពព័ត៌មាន ៖ វិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ RFI www.rfi.fr/kh
